W realiach wzmożonej aktywności cyberprzestępczej, w których przestępcy wykorzystują zaawansowane techniki socjotechniczne, manipulację tożsamością oraz zautomatyzowane ataki na klientów banków, nieautoryzowane transakcje płatnicze stają się coraz częstszym źródłem sporów pomiędzy konsumentami a instytucjami finansowymi.
Choć zgodnie z ustawą o usługach płatniczych bank, co do zasady, zobowiązany jest niezwłocznie przywrócić rachunek płatniczy do stanu sprzed obciążenia – istnieją precyzyjnie określone wyjątki, które mogą skutkować odmową zwrotu.
Niniejszy artykuł przedstawia analizę sytuacji wyłączających odpowiedzialność banku, kryteriów oceny staranności klienta oraz praktyczne procedury działania po wykryciu oszustwa.
Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (UUP):
Transakcja płatnicza jest autoryzowana wyłącznie wtedy, gdy płatnik wyraził na nią zgodę.
Transakcja jest zatem nieautoryzowana, jeżeli:
PRZYKŁADY:
Autoryzowana transakcja – Transakcję płatniczą uważa się za autoryzowaną, jeżeli płatnik wyraził zgodę na wykonanie transakcji płatniczej w sposób przewidziany w umowie między płatnikiem a jego dostawcą (art. 40 ust. 1 Ustawy o usługach płatniczych)
Obowiązki użytkownika – Użytkownik uprawniony do korzystania z instrumentu płatniczego jest obowiązany:
1) korzystać z instrumentu płatniczego zgodnie z umową ramową oraz
2) zgłaszać niezwłocznie dostawcy lub podmiotowi wskazanemu przez dostawcę stwierdzenie utraty, kradzieży, przywłaszczenia albo nieuprawnionego użycia instrumentu płatniczego lub nieuprawnionego dostępu do tego instrumentu (art. 42 ust. 1 UUP).
Zgodnie z art. 46 ust. 1 UUP bank ma obowiązek:
1) niezwłocznego zwrotu środków,
2) przywrócenia rachunku do stanu sprzed obciążenia,
3) wykonania zwrotu najpóźniej do końca następnego dnia roboczego od wykrycia transakcji.
Wyjątek:
Bank może wstrzymać zwrot tylko, jeżeli:
1. Rażące niedbalstwo
Bank może odmówić zwrotu pieniędzy, gdy klient dopuścił się rażącego niedbalstwa, a w szczególności zaniechał obowiązkom, o których mowa w art. 42 UUP.
Przykłady rażącego niedbalstwa:
To główna przyczyna odmów.
2. Opóźnienie w zgłoszeniu
Klient ma 13 miesięcy na zgłoszenie nieautoryzowanej transakcji, jednakże powinien dokonać zgłoszenia niezwłocznie.
Zwłoka może zostać uznana za brak należytej staranności.
3. Autoryzacja transakcji w wyniku manipulacji
To szczególna kategoria, wymagająca doprecyzowania:
Jeżeli klient sam potwierdził transakcję (kod SMS, mobile push), to zgodnie z prawem jest to transakcja autoryzowana, nawet jeśli działał pod wpływem oszustwa.
Bank z reguły odmówi zwrotu, chyba że:
Orzecznictwo dopuszcza odpowiedzialność banku, gdy mechanizmy bezpieczeństwa były niewystarczające.
Krok 1: Natychmiastowy kontakt z bankiem
Zgłoś sprawę na infolinii 24/7, poprzez bankowość elektroniczną lub w oddziale banku.
Nie zapomnij, aby zastrzec dostępy do usług bankowych.
Krok 2: Pisemna reklamacja
Zgłoś reklamację na piśmie. Reklamacja powinna zawierać:
Krok 3: Zgłoszenie sprawy organom ścigania
Zgłoś sprawę na Policji lub w prokuraturze. Zgłoszenie będzie dowodem staranności.
Krok 4: Zabezpieczenie dokumentacji
Zabezpiecz wszelką dokumentację i korespondencję, jak np.: potwierdzenia transakcji, wiadomości SMS, komunikaty banku, korespondencję z działem bezpieczeństwa.
Krok 5: W przypadku odmowy – odwołanie
W przypadku negatywnego rozpatrzenia reklamacji przez bank – złóż odwołanie. Dodatkowo możesz zawnioskować do Rzecznika Finansowego o podjęcie interwencji w Twojej sprawie. Rzecznik dokonana analizy Twojej sytuacji i zobowiąże bank do złożenia szczegółowych wyjaśnień.
Przeczytaj też: Jak rozpoznać fałszywego maila i uniknąć oszustwa przy przelewie.
✔ Klient udostępnił kod BLIK
✔ Klient podał dane logowania osobie trzeciej
✔ Klient potwierdził transakcję w aplikacji
✔ Klient zainstalował zdalny pulpit na żądanie oszusta
✔ Klient zgłosił zdarzenie ze znacznym opóźnieniem
✔ System bankowy nie wykazał zaniedbań
✔ Nie była to transakcja „nieautoryzowana”, lecz autoryzowana pod wpływem manipulacji
Nie. Bank odmówi zwrotu, jeśli klient działał umyślnie lub dopuścił się rażącego niedbalstwa.
To trudniejsze, ale możliwe. Jeżeli bank:
nie monitorował ryzykownych schematów,
– odpowiedzialność banku może nadal istnieć.
Zachowanie skrajnie odbiegające od wymaganej ostrożności (np. podanie kodu BLIK obcej osobie).
Często tak, jeśli bank uzna, że klient naruszył podstawowe zasady bezpieczeństwa.
Nie zawsze. Jednak duże opóźnienie może zostać uznane za brak należytej staranności.
Tak. W trybie reklamacji, a także do Rzecznika Finansowego.
Ostateczna odpowiedź na pytanie, czy bank zwróci pieniądze po oszustwie, zależy w dużej mierze od tego:
W przypadku gdy bank rozpatrzył reklamację negatywnie i odmówił przywrócenia środków – warto jest odwołać się i zgłosić sprawę do Rzecznika Finansowego.
Przede wszystkim jednak, należy pamiętać o podstawowych zasadach bezpieczeństwa. Jeśli chcesz znacząco wzmocnić bezpieczeństwo swoje i swoich pracowników w obszarze manipulacji i ataków socjotechnicznych, zapraszamy Cię do udziału w szkoleniu: https://wlochklis.pl/cyberbezpieczenstwo-manipulacja-w-sieci-szkolenie/